21 Μαρτίου

Παγκόσμια ημέρα κατά του ρατσισμού και των φυλετικών διακρίσεων.
Παγκόσμια ημέρα ποίησης.

Ο ρατσισμός έχει πολλά πρόσωπα, ύπουλα κρυμμένα. Ρατσισμός δεν είναι μόνο το Απαρτχάιντ. Ρατσισμός είναι να αποτραβιέσαι με βδελυγμία από τον συμπολίτη σου που περπατάει στο ίδιο πεζοδρόμιο με εσένα, επειδή απλά έβηξε.

Ευτυχώς, η ποίηση έχει μόνο ένα πρόσωπο, πολύχρωμο μα ίδιο σε όλα τα μήκη και πλάτη της υφηλίου.
Η ποίηση έχει "ένα γλυκύτατο χαμόγελο" και μπορεί και ταξιδεύει παντού "χωρίς πάσο".

----------

Το παιδί που σκοτώθηκε από πυροβολισμό στη Νυάνγκα (1) - Ένα ποίημα της Ίνγκριντ Γιόνκερ σε μετάφραση της Χριστίνας Λιναρδάκη (Πηγή: vakxikon.gr)

Το παιδί δεν είναι νεκρό
το παιδί υψώνει τις γροθιές του ενάντια στη μητέρα του
που ουρλιάζει Αφρική     ουρλιάζει τη μυρωδιά
της ελευθερίας και της ερείκης (2)
στα μέρη της καρδιάς υπό κατάληψη

Το παιδί υψώνει τις γροθιές του ενάντια στον πατέρα του
στην παρέλαση των γενεών
που ουρλιάζουν Αφρική     ουρλιάζουν τη μυρωδιά
της δικαιοσύνης και του αίματος
στους δρόμους της ένοπλης περηφάνιας του

Το παιδί δεν είναι νεκρό
ούτε στη Λάνγκα ούτε στη Νυάνγκα
ούτε στο Ορλάντο ούτε στο Σάρπβιλ
ούτε στο αστυνομικό τμήμα στους Φιλίππους
όπου κείτεται με μια σφαίρα στο κεφάλι

Το παιδί είναι η σκιά των στρατιωτών
που στέκουν σε ετοιμότητα με όπλα, μαχαίρια και κλομπ
το παιδί είναι παρόν σε όλες τις συσκέψεις και τα νομοθετήματα
το παιδί κρυφοκοιτάζει απ’ τα παράθυρα των σπιτιών μες στις καρδιές των μανάδων
το παιδί που απλώς ήθελε να παίξει κάτω απ’ τον ήλιο στη Νυάνγκα είναι παντού
το παιδί που έγινε άντρας διατρέχει όλη την Αφρική
το παιδί που έγινε γίγαντας ταξιδεύει όλο τον κόσμο
Χωρίς πάσο. (3)

 

Σημειώσεις

*Η Ίνγκριντ Γιόνκερ (Ingrid Jonker,1933-1965) ήταν Νοτιοαφρικανή ποιήτρια.  Συχνά αποκαλείται «Νοτιοαφρικανή Σύλβια Πλαθ», λόγω της έντασης των ποιημάτων της και της τραγικής κατάληξης της ταραχώδους ζωής της: όταν πνίγηκε, τη νύχτα της 18ης Ιουλίου 1965, ήταν μόλις 31 ετών. Είχε εκδώσει μέχρι τότε δύο ποιητικές  συλλογές. Η τρίτη της συλλογή εκδόθηκε μετά τον θάνατό της, το 1966. Έγραψε στα αφρικάανς, τα ποιήματά της όμως μεταφράστηκαν σε πολλές άλλες γλώσσες.Παρόλο που άφησε πίσω της μικρό έργο, άσκησε μεγάλη επίδραση στην ποίηση και τον πολιτισμό των Αφρικάνερ, δηλ. των Ολλανδικής καταγωγής κατοίκων της Νότιας Αφρικής. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν τον θάνατό της, έγινε αντικείμενο λατρείας  στη Νότια Αφρική και γνωστή παγκοσμίως. Έχουν γυριστεί πολλά ντοκιμαντέρ με θέμα τη ζωή της.

1. Η Γιόνκερ έγραψε το ποίημα αφού επισκέφθηκε το αστυνομικό τμήμα των Φιλίππων για να δει το πτώμα ενός παιδιού που σκοτώθηκε στην αγκαλιά της μητέρας του από πυροβολισμό αστυνομικών στον δήμο Νυάνγκα του Κέηπ Τάουν. Το περιστατικό σημειώθηκε μετά τη σφαγή του Σάρπβιλ (όπου, το 1960, η αστυνομία σκότωσε 69 και τραυμάτισε 180 έγχρωμους φοιτητές που συμμετείχαν σε ειρηνική πορεία διαμαρτυρίας κατά του καθεστώτος του απαρτχάιντ), νότια του Γιοχάνεσμπουργκ, τον Μάρτιο της ίδιας χρονιάς. Το ποίημα  επίσης απήγγειλε ο Νέλσον Μαντέλα κατά την πρώτη του ομιλία στο κοινοβούλιο της Νότιας Αφρικής, τον Μάιο του 1994.
2. Η ερείκη (callunavulgaris, αγγλ. heather) είναι σύμβολο καθαρότητας και θεωρείται ότι φέρνει καλή τύχη.
3. Αν κάποιος τολμούσε να διασχίσει απαγορευμένο δρόμο χωρίς να έχει πάσο, τον εκτελούσαν επιτόπου, όπως τον Hector Pieterson.

----------

Για τον "δικό μας" Γιάννη Ρίτσο δε χρειάζονται συστάσεις:

Ο ποιητής (Από τη συλλογή "Τα αρνητικά της σιωπής" που γράφτηκαν στο Καρλόβασι από τις 29 Ιουνίου ως τις 30 Ιουλίου του 1987)

Όσο κι αν βρέχει το χέρι του μες στο σκοτάδι, το χέρι του δε μαυρίζει ποτέ. 

Το χέρι του είναι αδιάβροχο στη νύχτα. 

Όταν θα φύγει (γιατί όλοι θα φύγουμε μια μέρα) θαρρώ θα μείνει ένα γλυκύτατο χαμόγελο στον κόσμο ετούτον που αδιάκοπα θα λέει "ναι" και πάλι "ναι" σ' όλες τις προαιώνιες διαψευσμένες ελπίδες.